ಪಿ. ಶೇಷಾದ್ರಿ

ಕಂಡಿದ್ದು ಕಂಡಂತೆ…

ಭಾರತೀಯ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಅಲೆ

ಈ ಶತಮಾನದ ಅಚ್ಚರಿ ಸಿನಿಮಾ. ಇದು ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರರಂಗದ ನೂರನೇ ವರ್ಷ. ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ‘ಸಿನಿಮಾ ಎಂದರೆ ಏನು?’ ಎಂದು ಯಾರನ್ನಾದರೂ ಕೇಳಿ ನೋಡಿ. ಅವರು ತಕ್ಷಣ ಕೊಡುವ ಉತ್ತರ:

‘ಸಿನಿಮಾ- ಒಂದು ಮನರಂಜನೆ. ಹಾಡು, ಕುಣಿತ, ಹೊಡೆದಾಟ, ಐಟಂ ಸಾಂಗ್, ಹಾಸ್ಯ, ಮಸಾಲೆ ಇತ್ಯಾದಿ… ಇದೆಲ್ಲ ಬೆರೆತದ್ದೇ ಸಿನಿಮಾ.’ Clap board
ಹೌದು. ನಮ್ಮ ದೇಶದಲ್ಲಿ ಮುಕ್ಕಾಲುಪಾಲು ಸಿನಿಮಾ ಗುರುತಿಸಿಕೊಂಡಿರುವ ಬಗೆ ಹೀಗೆ. ಪ್ರಪಂಚದಲ್ಲೇ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸುವ ದೇಶ ನಮ್ಮದು. ಭಾರತೀಯ ಸಿನಿಮಾವನ್ನು ಆಳುತ್ತಿರುವುದು ಬಾಲಿವುಡ್. ಹಾಲಿವುಡ್‌ನ ಪ್ರಭಾವ ಬಾಲಿವುಡ್ ಮೇಲೆ, ಬಾಲಿವುಡ್ ನೆರಳು ಇತರ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಚಿತ್ರಗಳ ಮೇಲೆ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಹರಿದಿದೆ. ನಮ್ಮಲ್ಲಿ ತಯಾರಾಗುವ ಸರಕಿನಲ್ಲಿ ಶೇಕಡ ತೊಂಬತ್ತರಷ್ಟು ಚಿತ್ರಗಳು ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ ಅವಶ್ಯಕತೆಗೆ ತಕ್ಕಂತೆ ವ್ಯಾಪಾರೀ ಸೂತ್ರಗಳನ್ನು ಮೈಗೂಡಿಸಿಕೊಂಡು ತಮ್ಮದೇ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಸಾಗಿ ‘ಮುಖ್ಯವಾಹಿನಿಯ ಸಿನಿಮಾ’ ಎನ್ನಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ.

ನಿಜ, ಸಿನಿಮಾ ಆರ್ಥಿಕ ತಳಹದಿಯ ಮೇಲೇ ನಿಂತಿರುವುದು. ಹಾಗಾಗಿಯೇ ಇದನ್ನು ಉದ್ಯಮ ಎಂದು ಕರೆಯುವುದು. ಆದರೆ ಸಿನಿಮಾ ಬರಿ ಒಂದು ಉದ್ಯಮವಲ್ಲ. ಅದು ಪ್ರತಿಯೊಂದು ದೇಶದ, ಸಮುದಾಯದ, ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಮುಖವಾಣಿಯೂ ಹೌದು. ಈ ದೃಶ್ಯಮಾಧ್ಯಮದ ಪ್ರಭಾವ ಅಗಾಧವಾದದ್ದು.
ಇರಲಿ, ನಾನೀಗ ಮಾತನಾಡಲು ಹೊರಟಿರುವುದು ಆ ವಿಚಾರವಲ್ಲ.

ಮುಖ್ಯವಾಹಿನಿಯ ಸಿನಿಮಾಗಳಂತೆ ಇನ್ನೊಂದು ಬಗೆಯ ಸಿನಿಮಾಗಳೂ ನಮ್ಮಲ್ಲಿ ತಯಾರಾಗುತ್ತವೆ. ಅವನ್ನು ‘ಪರ್ಯಾಯ ಸಿನಿಮಾ’, ‘ಹೊಸ ಅಲೆ’, ‘ಕಲಾತ್ಮಕ ಚಿತ್ರ’ ಎಂಬ ಹೆಸರುಗಳಿಂದ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹೆಸರೇ ಸೂಚಿಸುವಂತೆ ಇವು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಕಥನಕ್ರಮದಿಂದ ಭಿನ್ನವಾದ ಮಾರ್ಗ ತುಳಿದ ಚಿತ್ರಗಳು. ಇಲ್ಲಿನ ಕಥಾವಸ್ತುವಿನಲ್ಲಿ, ಹೆಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ, ಅದರ ನಿರೂಪಣೆಯಲ್ಲಿ, ಅಭಿನಯದಲ್ಲಿ, ಕೌಶಲ್ಯದಲ್ಲಿ ವಾಸ್ತವತೆಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಒತ್ತು ಇರುತ್ತದೆ.

ಈ ಮಾರ್ಗದ ಬೇರುಗಳು ಇರುವುದು ಯುರೋಪಿನಲ್ಲಿ.
The Open City
ಆಗ ತಾನೇ ಎರಡನೇ ಮಹಾಯುದ್ಧ ಮುಗಿದಿತ್ತು. ಇಟಲಿಯಲ್ಲಿ ‘ದ ಓಪನ್ ಸಿಟಿ’ (The Open City) ಎಂಬ ಚಿತ್ರ ತಯಾರಾಯಿತು. ಅದರ ನಿರ್ದೇಶಕ ರೊಸೆಲಿನಿ. ಆತ ಈ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಇಟಲಿಯ ಫ್ಯಾಸಿಸಮ್ ಮತ್ತು ಜರ್ಮನಿಯ ನಾಸಿಸಮ್‌ಗಳಿಗೆ ಪ್ರತಿಭಟನೆಯೆಂಬಂತೆ, ಯುದ್ಧದ ಭಯಂಕರ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಶಕ್ತಿಯುತವಾಗಿ ಚಿತ್ರಿಸಿ ಮಾನವೀಯತೆಯನ್ನು ಎತ್ತಿಹಿಡಿದಿದ್ದ. ಅದರಲ್ಲಿ ಯಾವುದೂ ಅದ್ದೂರಿತನವಿರಲಿಲ್ಲ, ಆಡಂಬರಗಳಿರಲಿಲ್ಲ, ಅದೊಂದು ವಾಸ್ತವಿಕವಾದ ಚಿತ್ರಣವಾಗಿತ್ತು. ಇಡೀ ಚಿತ್ರಜಗತ್ತು ಅದನ್ನು ಕುತೂಹಲದಿಂದ ಗಮನಿಸಿತು. ಚಿತ್ರನಿರ್ಮಾಣದಲ್ಲಿ ಇದೊಂದು ಹೊಸಶೈಲಿ ಎನ್ನಿಸಿಕೊಂಡ ಕಾರಣ ಇದಕ್ಕೆ ‘ನವವಾಸ್ತವಪಂಥ’ (Neo-Realism) ಎಂಬ ಹೊಸ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಕರೆಯಲಾಯಿತು. ಹಳೆಯದನ್ನು ಪ್ರತಿಭಟಿಸುವ ಕ್ರಾಂತಿಯ ಹೊಸ ಅಲೆ ಮೊಳೆತದ್ದು ಆಗಲೇ. ಇದರ ನಂತರ ಬಂದ ಇನ್ನೊಂದು ಚಿತ್ರ ‘ಶೂ ಶೈನ್’ (Shoe shine). ಇದರ ಕತೃ ವಿಟ್ಟೊರಿಯೊ ಡಿ’ಸಿಕಾ. ಈತನ ‘ಬೈಸಿಕಲ್ ಥೀವ್ಸ್’ ಬಗ್ಗೆ ನಾನು ಹೇಳಲೇಬೇಕಿಲ್ಲ.
Neech Nagar
ಹೀಗೆ ಆರಂಭವಾದ ಈ ಹೊಸ ಅಲೆಯ ಪ್ರಭಾವ ನಮ್ಮ ದೇಶಕ್ಕೂ ಬಂತು.
ಚೇತನ್ ಆನಂದ್‌ರ ‘ನೀಚ್ ನಗರ್’ (1946), ಎಂಬ ಹಿಂದಿ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಅಲೆಯ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಇತಿಹಾಸಕಾರರು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಿದ್ದಾರೆ. ನಂತರ ಇದು ಮುಂದುವರಿದದ್ದು ಋತ್ವಿಕ್ ಘಟಕ್‌ರ ‘ನಾಗರಿಕ್’ (1952), ಬಿಮಲ್‌ರಾಯ್ ಅವರ ‘ದೋ ಬೀಗಾ ಝಮೀನ್’ (1953) ನಲ್ಲಿ. ಈ ಚಿತ್ರಗಳ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯನ್ನು ಗಮನಿಸಿ…
Ray
ಇಂದಿಗೂ ಹೊಸ ಅಲೆಯ ಚಿತ್ರ ಎಂದಾಗ ಭಾರತದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ನೆನಪಿಗೆ ಬರುವ ಪ್ರಮುಖವಾದ ಹೆಸರು ಸತ್ಯಜಿತ್ ರೇ ಅವರದ್ದು. ಈ ಪರ್ಯಾಯ ಮಾರ್ಗಕ್ಕೆ ಒಂದು ಸ್ಪಷ್ಟ ರೂಪ ಕೊಟ್ಟು ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಾನ್ಯತೆ ತಂದುಕೊಟ್ಟ ಕೀರ್ತಿ ಅವರಿಗೇ ಸಲ್ಲಬೇಕು. ‘ಪಥೇರ್ ಪಾಂಚಾಲಿ’(1955)Pather Panchali ಇವರು ತಯಾರಿಸಿದ ಮೊದಲ ಚಿತ್ರ. ಅವರ ಇತರ ಚಿತ್ರಗಳೂ ಇದೇ ಹಾದಿಯಲ್ಲಿ ಸಾಗಿ ಚಿತ್ರರಂಗದ ಮೈಲುಗಲ್ಲುಗಳಾದವು.
ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಈ ಮಾರ್ಗ ಅನುಸರಿಸಿದ ಇತರ ಪ್ರಮುಖರೆಂದರೆ ಕೇತನ್ ಮೆಹತಾ, ಮೃಣಾಲ್‌ಸೇನ್, ಮಣಿಕೌಲ್, ಗಿರೀಶ್ ಕಾರ್ನಾಡ್, ಶ್ಯಾಮ್ ಬೆನಗಲ್, ಗೋವಿಂದ ನಿಹಲಾನಿ, ಅಡೂರ್ ಗೋಪಾಲಕೃಷ್ಣನ್, ಗಿರೀಶ್ ಕಾಸರವಳ್ಳಿ… ಪಟ್ಟಿ ಹೀಗೇ ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತದೆ.
ಇಂದಿಗೂ ನಮ್ಮ ಕನ್ನಡವೂ ಸೇರಿದಂತೆ, ಕೇರಳ, ಬೆಂಗಾಲಿ, ಮರಾಠಿ ಚಿತ್ರರಂಗಗಳು ಈ ಪರ್ಯಾಯ ಮಾರ್ಗದ ಚಿತ್ರನಿರ್ಮಾಣದಲ್ಲಿ ಮುಂಚೂಣಿಯಲ್ಲಿವೆ.

(ಮಾರ್ಚ್ 29, 2013 ರಂದು ‘ವಿಜಯ ಕರ್ನಾಟಕ’ದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾದ ಲೇಖನ)

ನಿಮ್ಮದೊಂದು ಉತ್ತರ

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  ಬದಲಿಸಿ )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  ಬದಲಿಸಿ )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  ಬದಲಿಸಿ )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  ಬದಲಿಸಿ )

Connecting to %s

%d bloggers like this: